ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಎಂದರೆ ನಮಗೆ ತಕ್ಷಣ ನೆನಪಾಗುವುದು ಸಂವಿಧಾನ ಶಿಲ್ಪಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಹರಿಕಾರ. ಆದರೆ, ಜಗತ್ತು ಕಂಡ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರೂ ಒಬ್ಬರು ಎಂಬ ಸತ್ಯ ಹಲವು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಗಳಿಂದ ದೂರವೇ ಉಳಿದಿತ್ತು. ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಹಾಗೂ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಡಾ.ಅಮರ್ತ್ಯ ಸೇನ್ ಅವರು ಒಮ್ಮೆ, “ಡಾ.ಬಿ.ಆರ್.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ತಂದೆ” ಎಂದು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದಾಗ, ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಆರ್ಥಿಕ ವಿದ್ವತ್ತು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಜಾಗತಿಕ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.

ಅಮರ್ತ್ಯ ಸೇನ್ ಅವರ ಈ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹೇಳಿಕೆಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ಉಪಚಾರದ ಮಾತಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಲ್ಲಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ವಹಿಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಮಹೋನ್ನತ ಗೌರವವಾಗಿತ್ತು. ಸೇನ್ ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿದ ‘ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ’ (Welfare Economics), ಬಡತನ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸಮಾನ ಹಂಚಿಕೆಯ ಚಿಂತನೆಗಳಿಗೆ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳೇ ಮೂಲ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿದ್ದವು.

ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ಅಮೆರಿಕಾದ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್‌ನಿಂದ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಪದವಿ ಹಾಗೂ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪಡೆದ ಪ್ರಥಮ ಭಾರತೀಯರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಮಂಡಿಸಿದ ಪ್ರಬಂಧಗಳು ಭಾರತದ ಇಂದಿನ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದವು. ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಬಂಧ “ದ ಪ್ರಾಬ್ಲಮ್ ಆಫ್ ದ ರೂಪೀ: ಇಟ್ಸ್ ಆರಿಜಿನ್ ಅಂಡ್ ಇಟ್ಸ್ ಸೊಲ್ಯೂಷನ್” (ರೂಪಾಯಿಯ ಸಮಸ್ಯೆ: ಅದರ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಪರಿಹಾರ) ಆಧಾರದ ಮೇಲೆಯೇ 1935ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ಜನ್ಮತಾಳಿತು. ಅದೇ ರೀತಿ, ಅವರ ‘ದಿ ಎವಲ್ಯೂಷನ್ ಆಫ್ ಪ್ರಾವಿನ್ಷಿಯಲ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ ಇನ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ’ ಪ್ರಬಂಧವು ದೇಶದ ‘ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗ’ (Finance Commission) ರಚನೆಗೆ ದಾರಿದೀಪವಾಯಿತು.

ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಆರ್ಥಿಕ ಚಿಂತನೆಗಳು ಕೇವಲ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ದೇಶದ ಪ್ರಗತಿಯು ಕೆಳವರ್ಗದ ಜನರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಬಲೀಕರಣದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಅವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸುಧಾರಣೆ, ಜಮೀನ್ದಾರಿ ಪದ್ಧತಿಯ ರದ್ದತಿ, ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲ ನಿರ್ವಹಣೆ, ದಾಮೋದರ್ ವ್ಯಾಲಿ ಮತ್ತು ಹಿರಾಕುಡ್ ಯೋಜನೆಯಂತಹ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗಳ ರೂಪುರೇಷೆ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ 8 ಗಂಟೆಗಳ ಕೆಲಸದ ಅವಧಿಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ್ದು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ದೂರದೃಷ್ಟಿಯ ಫಲವಾಗಿದೆ.

ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿಯು ಕೇವಲ ಶ್ರಮದ ವಿಭಜನೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಶ್ರಮಿಕರ ವಿಭಜನೆ ಎಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್, ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯವಿಲ್ಲದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ, ಅಮರ್ತ್ಯ ಸೇನ್ ಅವರು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಕೊಡುಗೆಗಳು ತಮ್ಮ ಕಾಲಕ್ಕಿಂತ ದಶಕಗಳಷ್ಟು ಮುಂಚಿತವಾಗಿದ್ದವು ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದರು.

ಇಂದಿಗೂ ಭಾರತವು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ನಿರುದ್ಯೋಗ, ಬಡತನ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅಸಮಾನತೆಗಳಿಗೆ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಹಾರಗಳಿವೆ. ಭಾರತದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಅವರು ಕೇವಲ ಭೂತಕಾಲದ ನಾಯಕರಲ್ಲ, ಭಾರತದ ಉಜ್ವಲ ಆರ್ಥಿಕ ಭವಿಷ್ಯದ ದಾರಿದೀಪ.